ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΑΣ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΥΦΗΜΙΑΣ

Ἦταν χριστιανή παρθένος, πού μέ τό αἷμα της σφράγισε τήν πίστη της στόν Χριστό καί μέ τήν αὐταπάρνησή της καταντρόπιασε τούς ἰσχυρούς εἰδωλολάτρες αὐτοκράτορες. Ἡ Εὐφημία καταγόταν ἀπό τή Χαλκηδόνα καί οἱ γονεῖς της ὀνομάζονταν Φιλόφρων καί Θεοδοσιανή. Μόρφωσαν τήν κόρη τους σύμφωνα μέ τίς ἐπιταγές τοῦ Εὐαγγελίου, γι’ αὐτό καί ἡ Εὐφημία ἀπό πολύ νωρίς διακρίθηκε γιά τόν ἅγιο ζῆλο της, τό σεμνό ἦθος καί τή φιλανθρωπία της, ἀφιερώνοντας τή ζωή της στούς ἀσθενεῖς καί στά ὀρφανά. Ἦταν ὡραία στό σῶμα, ἀλλά ἡ σεμνή παρθένος διατηροῦσε ἀκηλίδωτη τήν ἁγνότητά της. Εἶχε ἀφο­σιω­μένη τήν καρδιά της στόν Θεό, στήν περιποίηση τῶν ἀσθενῶν καί τῶν ἀπροστάτευτων ὀρφανῶν.

Ὅταν τό 288 ἐπί Διοκλητιανοῦ διατάχθηκε σκληρός διωγμός κατά τῶν χριστιανῶν, ἡ Εὐφημία συνελήφθη καί ὁμολόγησε ὅτι εἶναι χριστιανή. Τότε ὁ κριτής, ὑπολογίζοντας στήν ἀδύνατη γυναικεία φύση της, τήν καταδίκασε σέ θάνατο μέ βασανιστήρια. Ὅμως ἡ Εὐφημία ἀνα­δείχθηκε πολύ ἰσχυρότερη τῶν βασανιστῶν της καί ὑπέμεινε τά βασανιστήρια μέ θαυμαστή καρτερία. Στό τέλος τήν ἔριξαν τροφή στά θηρία, ὅπου παρέδωσε τήν ψυχή της στόν Κύριο. Δίδαξε ἔτσι μέ τό πα­ράδειγμά της, πώς μπορεῖ οἱ χριστιανοί νά φαίνονται στόν κόσμο ἀδύ­ναμοι, ἀλλά «τά ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός ἵνα καται­σχύνῃ τά ἰσχυρά» (Α΄ Κορ. 1,27). Δηλαδή, τούς κατά κόσμον ἀδυνάτους ἐξέλεξε ὁ Θεός γιά νά καταντροπιάσει ἐκείνους πού ἔχουν ἰσχυρή κο­σμική ἐπιρ­ροή.

Ὅμως, αὐτή τήν ἡμέρα γίνεται ἀνάμνηση τοῦ θαύματος πού ἔγινε ἀπό τήν ἁγία Εὐφημία, ὅταν κατά τήν ἐποχή τοῦ Μαρκιανοῦ καί τῆς Πουλχερίας συντάχθηκαν δύο τόμοι, πού περιεῖχαν τόν ὅρο τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, πού ἔγινε στή Χαλκηδόνα τό ἔτος 451, καί ἦταν ἕνας τῶν Ὀρθοδόξων καί ἕνας τῶν Μονοφυσιτῶν, οἱ ὁποῖοι δίδασκαν ὅτι στόν Χριστό, μετά τήν ἕνωση τῶν δύο φύσεων τῆς θείας καί τῆς ἀνθρώπι­νης, ἡ τελευταία ἀπορροφήθηκε ἀπό τή θεία φύση. Γιά νά πάψει λοιπόν ἡ ἔριδα μεταξύ τῶν δύο πλευρῶν, ἀποφασίστηκε νά τεθοῦν καί οἱ δύο τόμοι μέσα στή λάρνακα τῆς ἁγίας Εὐφημίας, γιά νά φανεῖ ποιόν ἀπό τούς δύο θά δεχτεῖ ἡ Ἁγία· ἔτσι καί ἔγινε. Μετά δέ τήν ἀποσφράγιση τῆς λάρνακας, βρέθηκε ὁ μέν τόμος τῶν Ὀρ­θοδόξων στό στῆθος τῆς Ἁγίας, ὁ δέ τῶν αἱρετικῶν πεταμένος στά πό­δια της. «Ὅπερ ἰδόν­τες οἱ αἱρετικοί μέν αἰσχύνης, οἱ δέ Ὀρθόδοξοι χα­ρᾶς ἐνεπλήσθησαν».

Μέ αὐτό τόν τρόπο ἐπικύρωσε ἡ Ἁγία τή θεοδίδακτη ὀρθόδοξη πί­στη. Τό γεγονός τοῦτο, ὅπως ἦταν ἄλλωστε φυσικό, χαροποίησε τούς Ὀρθοδόξους καί καταντρόπιασε τούς κακοδόξους, ὅπως ψάλλουμε καί στό Ἀπολυτίκιό της: «Λίαν εὔφρανας τούς Ὀρθοδόξους καί κατῄ­σχυνας τούς κακοδόξους, Εὐφημία Χριστοῦ καλλιπάρθενε· τῆς γάρ τετάρτης Συνόδου ἐκύρωσας, ἅ οἱ Πατέρες καλῶς ἐδογμάτισαν».

Αὐτό καταδεικνύει ὅτι οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ζωντανοί καί μετά τήν κοίμησή τους, εἰσακούουν τίς προσευχές καί προστατεύουν ὅλους ὅσοι τούς ἐπικαλοῦνται. Τήν ἁγία Εὐφημία ἑορτάζει ἡ Ἐκκλη­σία δύο φορές τόν χρόνο: στίς 16 Σεπτεμβρίου τελεῖται ἡ μνήμη τοῦ μαρτυρίου της (303), καί στίς 11 Ἰουλίου γίνεται ἀνάμνηση τοῦ θαύ­ματος πού ἔκανε κατά τήν Δ’ Οἰκουμενική Σύνοδο (451). Τό ἱερό λείψανο τῆς Ἁγίας διαφυλάσσεται σήμερα ἐντός τοῦ Πατριαρχικοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στό Φανάρι.

 Tῷ αὐτῷ μηνί IA’, μνήμη τῆς Ἁγίας Mεγαλομάρτυρος καί πανευφήμου Eὐφημίας, ὅτε τόν Tόμον τοῦ τῆς Πίστεως ὅρου τῶν ἑξακοσίων τριάκοντα θεοφόρων Πατέρων τῶν ἐν Xαλκηδόνι συνελθόντων, τουτέστι τῆς ἁγίας καί Oἰκου­με­νικῆς Δ’ Συνόδου, ἐκράτυνεν.

Δίκαζε μάρτυς τοῖς ὅροις καί κειμένη,

Kυροῦσα πίστιν ἧς ἐνήθλησας πόθῳ.

Ἡ Ἁγία αὕτη καί καλλίνικος Mάρτυς Eὐφημία, ἦτον κατά τούς χρόνους Διοκλητιανοῦ καί Πρίσκου ἀνθυπάτου Pώμης ἐν ἔτει σπη’ (288). Ἐκατάγετο δέ ἀπό τήν Xαλκηδόνα, θυγάτηρ οὖσα, πατρός μέν, Φιλόφρονος καλουμένου, μητρός δέ, Θεοδοσιανῆς. Aὕτη λοιπόν δια­βληθεῖσα, πώς ὡμολόγει τόν Xριστόν, ἐτιμωρήθη μέ τροχούς καί μέ φωτίαν, ὁμοίως καί μέ μηχανάς καί τρόπους ἄλλων βασάνων. Ὕστε­ρον δέ ἐδόθη εἰς τά θηρία διά νά τήν φάγουν, ἔμεινεν ὅμως ἀπό αὐτά ἀβλαβής. Eἶτα δαγκαθεῖσα ὀλίγον ἀπό μίαν ἀρκούδαν, καί προσευ­χηθεῖσα, παρέδωκε τήν ψυχήν της εἰς χεῖρας Θεοῦ μέσα εἰς τό θέα­τρον. Tό δέ τίμιον αὐτῆς λείψανον ἀπετέθη μέσα εἰς μίαν θήκην.

Mετά δέ παρέλευσιν χρόνων πολλῶν, ὅτε ἐπλατύνθη ἡ εὐσέ­βεια εἰς τόν κόσμον, τότε ἔγινε τοιοῦτον τεράστιον εἰς τάς ἡμέρας Θεο­δο­σίου τοῦ μικροῦ ἐν ἔτει υι’ (410). Ἕνας μοναχός καί ἱερεύς, Eὐτυχής ὀνομαζόμενος, ἔγινεν ἀρχηγός αἱρέσεως. Ἔλεγε γάρ ὁ φρενοβλαβής, ὅτι ὁ Kύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Xριστός ἔχει μίαν μόνην φύσιν, τήν τῆς θε­ότητος δηλαδή, καί μίαν μόνην ἐνέργειαν τήν τῆς θεότητος, ὅστις ἐκα­θηρέθη ἀπό τόν Ἅγιον Φλαβιανόν τόν Πατριάρχην Kωνσταντι­νουπό­λεως. Ὁ δέ δυστυχής Eὐτυχής μεταχειρισθείς ὄργανα καί μέσα τούς τοῦ βασιλέως ἀθέους εὐνούχους, δέν ἔπαυε ταράττων τήν Ἐκ­κλησίαν, καί ἐνέδρας ποιῶν, ἕως οὗ ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ἐτελεύ­τησεν.

Ὅτε δέ ὁ Mαρκιανός ἐβασίλευσε μαζί μέ τήν Πουλχερίαν, ἐπρό­σταξε νά γένῃ Oἰκουμενική Σύνοδος ἐν Xαλκηδόνι ἐν ἔτει υνα’ (451). Ὅθεν ἐσυνάχθησαν ἑξακόσιοι τριάκοντα Ἐπίσκοποι. Ἐποίησαν δέ ἀμ­φότερα τά μέρη, τά τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή καί τά τῶν κακοδόξων Mονοφυσιτῶν, δύο τόμους, ἤτοι βιβλία. Kαί ἀνοίξαντες τήν θήκην, ἥτις περιεῖχε τό τίμιον λείψανον τῆς Ἁγίας Eὐφημίας, ἀπέθεσαν τά βι­βλία ἐπάνω εἰς τό στῆθος της βουλλωμένα. Ὕστερα δέ ἀπό διωρι­σμέ­νας ἡμέρας ἀνοίξαντες, εἶδον καί ἐξέστησαν. Ἐθεώρησαν γάρ τόν μέν τόμον τῶν αἱρετικῶν ἐῤῥιμμένον κατά γῆς κάτω εἰς τούς πόδας τῆς Ἁγίας, τόν δέ τόμον τῶν Ὀρθοδόξων, τόν περιέχοντα τόν ὅρον καί τήν ἀπόφασιν τῆς ἁγίας Συνόδου, εἶδον ὅτι ἐκράτει ἡ Mάρτυς εἰς τάς ἀγκάλας της. Tούτου δέ γενομένου, ἐθαύμασαν ἅπαντες διά τό τοι­οῦ­τον τεράστιον. Kαί οἱ μέν Ὀρθόδοξοι ἐστηρίχθησαν εἰς τήν πί­στιν καί ἐδόξασαν τόν Θεόν, τόν ποιοῦντα καθ’ ἑκάστην μεγάλα καί παρά­δοξα πρός ἐπιστροφήν καί διόρθωσιν τῶν πολλῶν. Oἱ δέ αἱρε­τικοί Mο­νοφυσῖται κατησχύνθησαν.

(Ἁγίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Συναξαριστής τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνι­αυτοῦ, τόμ. Γ´, Ἀθήνα: Δόμος, 2005)

Σύ δέ μοι, μεγαλομάρτυς Εὐφημία, τό κοινόν ἀνθρώπων καλλώ­πι­σμα, τό τοῦ γυναικείου κάλλους ὡράϊσμα, τοῦ τῆς προμήτορος πτερ­νιστοῦ τό τραυμάτισμα, τοῦ προγονικοῦ ὀλισθήματος ἡ ἀνόρ­θω­σις, ἡ τάς πο­λυωδύνους ἐκείνας κολάσεις καθυπομείνασα, ἡ τῶν βδε­λυ­κτῶν ξοά­νων λεπτύνασα τά ἰνδάλματα, ἡ μετά θάνατον ζῶσα καί ἔμπνους καί τάς τῶν αἱμάτων ῥοάς ἀεννάως προχέουσα, ἡ τόν ὀρθό­δοξον τόμον τῆς πίστεως κρατύνασα, τό δέ ἀσεβές καί θεομάχον ἐκεῖ­νο δόγμα φροῦ­δον ἀποτελέσασα, ἐλθέ πρός ἡμᾶς οὐρανόθεν, ἐλθέ, ἐπιφάνηθι τοῖς σε πιστῶς καί τιμῶσι καί σέβουσι καί τάς πανηγύρεις ταύτας ἐπε­τείους σοι συγκροτοῦσι καί συναγείρουσιν (...).

Τάς ἐτησίους ταύ­τας πανηγύρεις μή λήξωμεν συναθροίζοντες εἰς μνήμην μέν ἀειλα­μπῆ καί τῷ παντί αἰῶνι συμπαρεκτεινομένην τῆς σῆς ἱερᾶς καί γενναιοτάτης ἀθλήσεως, εἰς αἴνεσιν δέ καί δόξαν Χρι­στοῦ τοῦ ἀληθι­νοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σε καί ζῶσαν καί θανοῦσαν τιμή­σαντος καί εἰσαεί δοξάσαντός τε καί θαυμαστώσαντος· ὅτι αὐτῷ πρέ­πει δόξα, τιμή καί προσκύνησις σύν τῷ ἀνάρχῳ καί ὁμοουσίῳ Πατρί καί τῷ συνανάρχῳ καί συμφυεῖ Πνεύματι νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰ­ῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.

(Θεοδώρου Βέστη, Ἐγκώμιον εἰς τήν ἁγίαν Εὐφημίαν, ἀπόσπασμα).

Χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, χριστιανῶν καταφύγιον·

χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, ἱερέων ἱερόν ἐγκαλλώπισμα·

Χαίροις, Εὐφημία πανένδοξε, ἀσθενῶν καταφύγιον·

χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, θλιβομένων προσφύγιον·

Χαίροις, Εὐφημία πανόλβιε, βασιλέων περιτείχισμα·

χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, συνοδικῶν δογμάτων ἀσφάλεια·

Χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, ἡ αἱμάτων μύρα τῷ κόσμῳ προχέουσα·

χαίροις, Εὐφημία σεπτότατε, αἱρετικῶν στομάτων χαλινός ὀχυ­ρώ­τατος·

Χαίροις, Εὐφημία παγγέραστε καί βαρβάρων ἀντίπαλε·

χαίροις, πάντων ἡμῶν καταφυγή καί προπύργιον καί πρός Θεόν μεσῖτις καί πρεσβεία ἀκοίμητος.

(Κωνσταντίνου ἐπισκόπου Τίου, Λόγος εἰς τήν εὕρεσιν τοῦ τιμίου λειψά­νου τῆς μάρτυρος Εὐφημίας, ἀπόσπασμα).